Yapay zekâ her geçen gün hayatımızda daha çok yer kaplıyor. Özellikle
eğitim kurumlarında öğrenciler ve öğretmenler tarafından sıklıkla kullanılmaya
başlanmış durumda. Bu durumu pedagojik açıdan incelediğimizde, yapay zekânın
doğru kullanımıyla beraber eğitime olumlu katkıları olduğunu görebiliyoruz.
Okul çağı ve sonrasındaki sürece (yaşam boyu öğrenme) göre ele aldığımızda
yapay zekâ; ilkokul çağındaki çocukların konuları öğrenmesinde görsel ve
işitsel bir araç görevi görüp sınıf içi materyal sağlarken, aynı zamanda onlara
eğlenceli bir eğitim ortamı sunmaktadır. Ortaokul çağındaki çocuklar için ise
lise konularının temelini atarken, bu yaşlarda yapay zekâ bilincine varmalarını
ve onu nasıl kullanacaklarını öğretmektedir. Bu süreç, pedagojik gelişimi ele
alır ve “ne öğrenileceğine” odaklanmaktadır. Bunun yanında, “nasıl
öğrenileceğine” odaklanan andragojik gelişime yapay zekâ katkı sağlamaktadır.
Peki nedir bu “Andragoji”?
Geleneksel eğitim modellerinin üzerine kurulduğu pedagojinin yanı sıra
andragoji, yetişkinlerin nasıl öğrendiğini inceleyen bir bilim dalıdır. Yani,
okul dönemi sonrasındaki hayatımızda sürdürdüğümüz öğrenme sürecini temel alır.
Yapay zekânın burada oynadığı rol, andragojinin yıllardır savunduğu teorik
ilkeleri pratik bir gerçekliğe dönüştürebilmesi ve yetişkinlerin öğrenme
süreçlerinde görülebilecek farklılıklara adapte olabilmesidir. Bu farklılıklar
arasında; yetişkinlerin öğrenme süreçlerini kendilerinin yönetmek istemesi ile
edinecekleri bilgilerin günlük hayatlarında kullanıma uygun ve pratik olması
yönündeki beklentileri yer alır. Yapay zekâ, bu kriterleri göz önünde
bulundurarak kişiye özel planlar hazırlayabilen ve öğrenme sürecini hızlandıran
bir katalizör işlevi görür.
Yapay zekâ, yetişkin eğitiminin, yani andragojinin, temel taşlarını üç ana
alana dönüştürmektedir. Bu alanlar; kişiselleştirilmiş öğrenme rotaları
oluşturmak, deneyim ve pratik odaklı çözümler sunmak ve yaşam boyu öğrenmenin
demokratikleşmesini sağlamak olarak sıralanabilir. Burada yapay zekânın bir
öğretmen rolünde değil, bir yol arkadaşı konumunda kullanılıyor olması ise
oldukça önemli bir detaydır. Örneğin yapay zekânın sunduğu kişiselleştirilmiş
rotalar; yoğun bir tempoya sahip kişilerin vakit ayıramadığı seviye belirleme,
eksikleri tespit etme ve buna uygun müfredat hazırlama gibi ön aşamaları hızla
aşmalarına yardımcı olur. Yapay zekâ, detaylı bir analizle kişinin bildiklerini
ve bilmediklerini ayırt edip zaman optimizasyonu sağlayarak ona özel bir yol
haritası çıkarır, böylece zaman ve motivasyon kaybı yaşanmadan doğrudan öğrenme
sürecine geçilir. Bir başka açıdan, deneyim odaklı ve pratik senaryolara
dökülen bilgi, teorik olarak sunulan bilgiden çok daha fazla anlam ifade eder.
Kullanım alanının net olduğu uygulanabilir bilgileri edinip hayata geçirmek,
büyük bir zaman tasarrufu sağladığı gibi gerçekten yararlı bilgileri öğrenmenin
tatminini de yaşatır. Bu durum, öğrenme sürecini yaşam boyu sürdürme
motivasyonunu da tetikler.
Motivasyon devamlılığını koruyan bir diğer etken ise, yapay zekânın
belirli bir ücrete ya da mekâna bağlı olmamasıdır. Cebinizdeki telefonu elinize
alıp nerede olursanız olun, hatta evinizde pijamalarınızla otururken bile,
öğrenime devam edebilmek büyük bir konfor alanı sunar. Bu durum, aynı zamanda
öğrenmenin bir alışkanlık hâline gelmesini kolaylaştırarak hem erişilebilirliği
artırır hem de disiplinli bir öğrenme süreci sağlar.
Bunca faydasından bahsetmişken ve yazının sonuna yaklaşırken bazı
pürüzleri belirtmek de elbette önemlidir. Yapay zekânın andragojik süreçlerdeki
rolünün artması; veri gizliliği ihlalleri, dijital okuryazarlık bariyeri ve
yanıltıcı bilgilerin sunulması gibi riskleri de beraberinde getirmektedir.
Ayrıca toplumda var olan dijital uçurumlar erişilebilirlik bağlamında göz ardı
edilmemelidir. Ancak olumlu taraftan baktığımızda yapay zekânın yetişkin
eğitiminde kullanılması, bu kavramı soyut bir ideal olmaktan çıkarıp somut ve
uygulanabilir bir program hâline getirmektedir.
Kaynaklar
Knowles, M. S., &
Associates. (1984). Andragogy in action:
Applying modern principles of adult education. Jossey-Bass.
Knowles, M. S.,
Holton, E. F., III, & Swanson, R. A. (2015). The adult learner: The definitive classic in adult education and human
resource development (8th ed.). Routledge.
OECD. (2021). OECD skills outlook 2021: Learning for life.
OECD Publishing.
UNESCO. (2021). Reimagining our
futures together: A new social contract for education.